🌧️
รู้ว่าฝนตกตรงไหน
ฝนในแต่ละส่วนของลุ่มน้ำไม่เท่ากัน การมีจุดวัดหลายพื้นที่ช่วยระบุว่าฝนตกหนักในต้นน้ำหรือพื้นที่ใด และช่วยเชื่อมโยงกับการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำในเวลาต่อมา
โครงการเครือข่ายชุมชนลุ่มน้ำย่าง
ข้อมูลของชุมชน
เพื่อความปลอดภัยของชุมชน
โครงการเสริมสร้างเครือข่ายชุมชนลุ่มน้ำย่าง เพื่อการตรวจวัด เฝ้าระวัง วิเคราะห์ข้อมูล และสนับสนุนการเตือนภัยจากสภาพอากาศและภัยพิบัติ ตั้งแต่พื้นที่ต้นน้ำบริเวณน้ำตกศิลาเพชร ผ่านชุมชนตามแนวลำน้ำย่าง จนถึงบ้านต้นฮ่างซึ่งลำน้ำย่างบรรจบแม่น้ำน่าน
“รู้ก่อน ปลอดภัยกว่า — เฝ้าระวัง พร้อมรับมือไปด้วยกันนะคะ”
WHY THIS PROJECT
ทำไมลุ่มน้ำย่างควรมีระบบตรวจวัดของตัวเอง
ลุ่มน้ำขนาดเล็กและพื้นที่ต้นน้ำลาดชันสามารถตอบสนองต่อฝนได้รวดเร็ว การมีข้อมูลเฉพาะพื้นที่และต่อเนื่องจะช่วยให้ชุมชนเข้าใจสถานการณ์ก่อนผลกระทบเดินทางถึงพื้นที่ตอนล่าง
🌊
เห็นการเคลื่อนตัวของคลื่นน้ำ
เปรียบเทียบระดับน้ำและน้ำท่าระหว่างสถานี เพื่อศึกษาระยะเวลาหน่วง การเพิ่มขึ้น การลดลง และการเปลี่ยนรูปของ hydrograph จากต้นน้ำสู่ปลายน้ำ
🛡️
เปลี่ยนข้อมูลเป็นเวลาเตรียมพร้อม
เมื่อทราบพฤติกรรมปกติของลุ่มน้ำ ระบบสามารถช่วยชี้ความผิดปกติ สนับสนุนการเฝ้าระวังและการประสานงานก่อนผลกระทบจะถึงชุมชน
MONITORING NETWORK
วัดหลายจุดตามลำน้ำ ไม่ใช่เพียงต้นน้ำกับปลายน้ำ
การออกแบบเครือข่ายควรยึดหลักต้นน้ำ–กลางน้ำ–ปลายน้ำ และเพิ่มสถานีตามผลการวิเคราะห์ข้อมูลจริง ไม่ติดตั้งจำนวนมากเกินความสามารถในการดูแล
แนวคิดการวางสถานี
1
ต้นน้ำ — น้ำตกศิลาเพชร
ตรวจฝน ระดับน้ำ และสภาพอากาศ เพื่อรู้เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ต้นน้ำก่อน
2
กลางลำน้ำ
ติดตามการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำและตรวจสอบผลจากพื้นที่รับน้ำระหว่างทาง
3
พื้นที่ชุมชนตอนล่าง
ใช้เป็นสถานีเฝ้าระวังก่อนน้ำเข้าสู่พื้นที่เสี่ยงหรือชุมชนสำคัญ
4
บ้านต้นฮ่าง — ก่อนบรรจบแม่น้ำน่าน
เห็นผลรวมของลุ่มน้ำย่างก่อนเข้าสู่แม่น้ำน่าน และใช้เปรียบเทียบกับสถานีด้านบน
หลักวิชาการที่ระบบจะช่วยศึกษา
Rainfall–Runoff
ความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณฝนและการตอบสนองของลำน้ำ
ความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณฝนและการตอบสนองของลำน้ำ
Stage & Discharge (Q)
ระดับน้ำและอัตราการไหล โดย Q = A × V และพัฒนา Rating Curve เมื่อมีข้อมูลเพียงพอ
ระดับน้ำและอัตราการไหล โดย Q = A × V และพัฒนา Rating Curve เมื่อมีข้อมูลเพียงพอ
Flood-wave Routing
ศึกษาการหน่วงและการเปลี่ยนรูปของคลื่นน้ำระหว่างสถานี
ศึกษาการหน่วงและการเปลี่ยนรูปของคลื่นน้ำระหว่างสถานี
Lag Time
วิเคราะห์เวลาหน่วงทั้งแบบ peak-to-peak และ cross-correlation ไม่สรุปจากยอดกราฟเพียงอย่างเดียว
วิเคราะห์เวลาหน่วงทั้งแบบ peak-to-peak และ cross-correlation ไม่สรุปจากยอดกราฟเพียงอย่างเดียว
Multi-point Analysis
แยกผลของพื้นที่รับน้ำแต่ละช่วงและตรวจพบความผิดปกติในแต่ละตอนของลำน้ำ
แยกผลของพื้นที่รับน้ำแต่ละช่วงและตรวจพบความผิดปกติในแต่ละตอนของลำน้ำ
MAEMOO MONITOR ARCHITECTURE
เทคโนโลยีทำหน้าที่เชื่อม “สถานีตรวจวัด” เข้ากับ “คนในพื้นที่”
ระบบออกแบบเป็นส่วนประกอบย่อย เปลี่ยนหรือเพิ่มอุปกรณ์ได้ในอนาคต โดยไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนทั้งระบบ
📡
1. สถานีตรวจวัด
ระดับน้ำ ปริมาณฝน อุณหภูมิ ความชื้น ความกดอากาศ และสถานะอุปกรณ์
📶
2. การสื่อสาร
4G/5G หรืออินเทอร์เน็ต ส่งข้อมูลผ่าน API/HTTPS พร้อม retry และ buffer เมื่อสัญญาณขาด
🗄️
3. MaeMoo Monitor
รับข้อมูล ตรวจสอบ จัดเก็บในฐานข้อมูล และรักษาข้อมูลย้อนหลังอย่างต่อเนื่อง
📊
4. วิเคราะห์และแสดงผล
Dashboard, กราฟย้อนหลัง, trend, threshold, เปรียบเทียบสถานี และวิเคราะห์ lag time
🔔
5. สื่อสารและประสานงาน
เว็บไซต์ LINE และเครือข่ายผู้สังเกตการณ์ภาคประชาชน เพื่อให้ข้อมูลไปถึงคนที่ต้องใช้
ระบบสนับสนุนการตัดสินใจ ไม่ใช่ผู้ประกาศภัยแทนหน่วยงานรัฐ
MaeMoo Monitor จะรายงานข้อมูลและสัญญาณเฝ้าระวังจากระบบ ส่วนข้อความเตือนภัยหรือประกาศอย่างเป็นทางการควรเป็นไปตามอำนาจหน้าที่และ SOP ของหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะในช่วงเริ่มต้นของโครงการ
DATA QUALITY
ข้อมูลที่ดี ต้องตรวจสอบย้อนกลับได้
หัวใจของโครงการไม่ใช่เพียง “มีเซนเซอร์” แต่ต้องรักษาคุณภาพข้อมูลระยะยาว
✅
QA/QC
ตรวจช่วงค่า, อัตราการเปลี่ยนแปลง, sensor stuck, การเปรียบเทียบกับจุดใกล้เคียง และติด quality flag โดยไม่ลบข้อมูลดิบ
📏
ตรวจเทียบภาคสนาม
ใช้ staff gauge, manual rain gauge และการสำรวจหน้าตัด เพื่อทวนสอบค่าจากเซนเซอร์และสร้างฐานข้อมูลอ้างอิง
🧾
Metadata
บันทึกรหัสสถานี ตำแหน่ง เวลา หน่วย เครื่องมือ ประวัติการเปลี่ยนเซนเซอร์ การซ่อมบำรุง และการย้ายสถานี
PROPOSED COMMUNITY & GOVERNMENT NETWORK
ภาคีเครือข่ายที่เสนอไว้ในร่างโครงการ
เทคโนโลยีทำงานได้ดี เมื่อมีเครือข่ายคนที่พร้อมประสานกัน
หมายเหตุเกี่ยวกับหน่วยงานและภาคีที่กล่าวถึง: รายชื่อหน่วยงาน องค์กร และบุคคลที่ปรากฏในส่วนนี้ เป็นการระบุไว้ใน ร่างหลักการและกรอบแนวคิดของโครงการ เพื่อแสดงแนวทางการประสานความร่วมมือที่เหมาะสมในอนาคต มิได้หมายความว่าหน่วยงาน องค์กร หรือบุคคลดังกล่าวได้เข้าร่วม รับรอง สนับสนุน หรือให้ความเห็นชอบต่อโครงการแล้ว การดำเนินงานจริงจะต้องมีการติดต่อ ประสานงาน และขอความอนุเคราะห์จากแต่ละหน่วยงานตามขั้นตอนต่อไป
เสนอประสานองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
อบต.ศิลาเพชร • อบต.จอมพระ • อบต.ยม • อบต.ป่าคา • เทศบาลตำบลท่าวังผา
ร่วมกำหนดจุดติดตั้ง ดูแลสถานี สื่อสารกับชุมชน และกำหนดแผนตอบสนองระดับพื้นที่
เสนอขอความอนุเคราะห์เป็นที่ปรึกษาด้านอุตุนิยมวิทยา
เสนอขอความอนุเคราะห์สถานีอุตุนิยมวิทยาอุทกท่าวังผา กรมอุตุนิยมวิทยา ให้คำแนะนำด้านการวัดสภาพอากาศ มาตรฐานตำแหน่งติดตั้ง QA/QC และการสอบเทียบ
เสนอประสานเครือข่ายตอบสนองเหตุ
สถานีตำรวจในพื้นที่ • โรงพยาบาลท่าวังผา • กู้ภัยเพชรเกษม
เพื่อให้ข้อมูลจากระบบสามารถเชื่อมสู่การรักษาความปลอดภัย การแพทย์ฉุกเฉิน
การค้นหาและช่วยเหลือได้อย่างทันท่วงที
เสนอประสานการสนับสนุนระดับจังหวัด
องค์การบริหารส่วนจังหวัดน่าน และผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน ในการสนับสนุนทรัพยากร เชื่อมโยงหน่วยงาน และขยายผลเมื่อระบบพิสูจน์ประโยชน์ได้
CITIZEN OBSERVATION NETWORK
เครือข่ายผู้สังเกตการณ์ภาคประชาชน
เครื่องมือบอกตัวเลข แต่คนในพื้นที่บอกได้ว่า “เกิดอะไรขึ้นจริง” ทั้งน้ำท่วมถนน น้ำป่า ตลิ่งพัง ต้นไม้ล้ม หรือเส้นทางถูกตัดขาด
⚪ ยังไม่ได้ยืนยันรายงานจากผู้สังเกตการณ์หนึ่งแหล่ง
🟡 มีรายงานสนับสนุนมีข้อมูลจากผู้สังเกตการณ์หลายรายหรือข้อมูลอื่นสนับสนุน
🟢 ยืนยันแล้วได้รับการตรวจสอบจากผู้รับผิดชอบหรือแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้
1-YEAR PILOT
เสนอเริ่มแบบโครงการนำร่อง 1 ปี
เริ่มเล็ก เก็บข้อมูลจริง ประเมินผล แล้วจึงขยายระบบตามหลักฐาน
สำรวจและออกแบบ
ตั้งคณะทำงาน สำรวจลุ่มน้ำ เลือกจุดสถานี กำหนดมาตรฐานข้อมูล และหารือชุมชน
สร้างสถานีต้นแบบ
ติดตั้ง 2–3 จุด ทดสอบไฟฟ้า การสื่อสาร เซนเซอร์ และการส่งข้อมูลเข้า MaeMoo Monitor
เก็บข้อมูลและสร้างเครือข่าย
ทำ QA/QC ฝึกผู้ดูแลสถานีและผู้สังเกตการณ์ พร้อมบันทึกเหตุการณ์ฝนและน้ำจริง
วิเคราะห์และประเมินผล
วิเคราะห์ lag time, rainfall-runoff, uptime และประโยชน์ที่เกิดขึ้น ก่อนเสนอขยายระยะที่ 2
เป้าหมายระยะยาว
ไม่ใช่เพียงการมีเครื่องวัด แต่คือการสร้าง “ความรู้ของลุ่มน้ำย่าง” จากข้อมูลต่อเนื่องหลายฤดูกาล เพื่อให้ชุมชนและหน่วยงานเข้าใจพฤติกรรมของฝน น้ำ และความเสี่ยง และใช้ข้อมูลจริงประกอบการบริหารจัดการ การวางแผน และการเตรียมพร้อมในอนาคต